MUSİQİNİN İSLAMDA YERİ VƏ İNSAN PSİXOLOGİYASINA TƏSİRİ

“Musiqi” yunan sözüdür. Bu kəlmə bir çox hallarda “ğina” sözü ilə eyni tutulur, amma dini terminologiyada bir-birindən fərqlənirlər. Belə ki, “ğina” boğazdan zəngulə ilə çıxan və əyyaşlıq məclislərinə xas bir formada insanları vəcdə gətirən səsə, “musiqi” isə musiqi alətlərində ifa olunan melodiyaya deyilir.
İslamın nəzərinə əsasən, eyş-işrət məclislərinə xas olan ğina və musiqi haramdır. Bir çox ayə və rəvayətlərə və bir çox psixoloqların sözlərinə nəzər saldıqda insanın fəsada, Allahı yaddan çıxarması və musiqinin insan ruhiyyəsində mənfi təsir qoyması və zalım hakimiyyətlərin ondan çirkin məqsədləri üçün istifadə etməsi, musiqinin haram olması dəlili kimi hesab olunur. Musiqinin əsas haram olmasının dəlili (və yaxud onun bir hissəsinin halal olması) Quran ayələri, Peyğəmbər (s) və məsum İmamların (ə) rəvayətləridir. Quran ayələri arasında Furqan surəsi 72- ci ayəsi, Həcc surəsinin 30- cu ayəsi, möminun surəsinin 3- cü ayəsi və Loğman surəsinin 6- cı ayəsi bu mövzuya işarə etmişdir ki, imamlar (ə) onun təfsirində buyurmuşdurlar: ""قول زور" ، "لهو" و "لغو"" (qəvli zur) "ləhv" və "ləğv" kəlmələrindən məqsəd ğinadır.

“Ləhv”  insanın başını qatan, onu qəflətə salan hər mənasız iş ləhvdir. Bu kəlmə həmçinin, fəsad və əyyaşlıq məclislərinə xas olan avaz və nəğmələrə də aid edilir.

Beləliklə bir çox rəvayətlər vardır ki, ğinanın haram olmasını sabit etmək üçün onlara əsaslanmışdır. Amma başqa bir dəstə rəvayətlərə görə, onda musiqi alətinin istifadə olunması haram sayılmış və onun haram olmasını isbat etmək üçün onlardan istifadə olunmuşdur.

O cür ki, ğina hər cür səsin ucaldılması mənasında istifadə olunmuşdur, bunun üçün də bütün fəqihlər (insan hislərini oyadan) bir vasitə kimi, ğinanı haram bilirilər. Bəziləri isə onun insanı hərəkətə gətirən bir vasitə olmasını əlavə edirlər.

Musiqi barəsində də bir çox fəqihlər onun haram olmasını haram bilir və bəziləri də onun oynaq olması üçün onun haram olmasını bildirirlər.

  “İnsanlar arasında elələri vardır ki, cahilliyi üzündən (insanları) Allah yolundan azdırmaq və məsxərəyə qoymaq üçün boş və mənasız sözləri (insanı təbii halətdən çıxaran fəsadlı, haram mahnılar, pozğun şerlər və söhbətləri, böhtan və qeybəti, fəsad törədici əfsanələr və s. kimi sözləri) satın alar.Onların rüsvayedici bir əzabı olacaqdır.” (Loğman, 6).

Müasir dövrümüz də də  insanlar haram musiqi disklərdən tutmuş, konsertlerə mənasız sözlərə nə qədər pul xərcləyirlər hamısından da daha  önəmli olan qızıl kimi dəyərli olan vaxtlarını o boş söz-söhbətə ayırırlar indi qədrini bilmədikləri vaxtlarını zaman gəldikdə necə peşman olacaqlar təəssüflər olsun ki gec olacaq!

Bir çox ayə və rəvayətlər və psixoloqların sözləri üzündə tədqiqat aparıldığı zaman, onun haram olmasının fəlsəfəsini qeyd etmək olar.

Musiqi və ğina insanın sinir sistemlərinin pozulmasında rolu olan amilərdən biridir. Musiqi tədqiqatçılarının nəzəriyyəsi ömründə bir çox narahatçılığa səbəb olur və zaman keçdikcə insan öz sinir sistemini itirir və bir çox insan psixoloji xəstəliklərə düçar olur. Əlbəttə özlərinin idarə olunmasını da əldə verirlər. bəziləri isə fələc və öz qüdrətlərini əldən vermişdirlər. bəziləri isə musiqi alətlərini ifa edərkən qan dövrləri yüksəlir və nəticədə infakt xəstəliyinə düçar olmuşdurlar".( Təsiri musiqi bər rəvan və əsab, səh 29- 92. (Götürülmüşdür nümunə təfsiri, cild 17, səh 26).

Doktor Aleksis Karl: "Ümumiyyətlə, musiqi və konsertə qulaq asmaq, əsəb sistemində bir növ narahatçılıq yaradır. Bu təsir bəzən o qədər kəskindir ki, dinləyicini heyrətlənmiş bir şəxsə çevirir və ondan alınan fövqəladə təsir həmin əsəb korlayıcı amilin nəticəsidir. Aydındır ki, bu cür korlayıcılar xeyli ziyanlara malikdir və gücləndiyi təqdirdə hətta şüur və dərrakəni də, ifrat musiqi sədalarının cazibəsinin köləsi edə bilər. Bu zaman şəxs yaxşı və pisi bir-birindən ayırd edə bilməyəcək və yaramaz işləri həyata keçirməkdən çəkinməyəcək və o halda onun acı sonunu düşünməyəcəkdir. Doktor Karlin sözündən belə anlaşılır ki, musiqi insan ağılını azaldır.

Musiqinin xarici təhriklərinin sinir sistemi üzərində yaratdığı yüksək təzyiq nəticəsində, insan şüur və düşüncə qüvvəsini əldən verir. Çünki insanın düşüncə qüvvəsi musiqi təhrikediciləri arasında əsirə çevrilir və tədricən ruhi və şüuri iğtişaşlara səbəb olur. Sonda isə musiqi insanın ağlını sıradan çıxararaq, belə şəxslərdə dəlilik əlamətlərini üzə çıxarır.
Imam Sadiq(ə) buyurur ki,Peygəmbəri-Əkrəm(s) buyurmuşdur:Mən sizə rəqs etməyi(rəqqas olmagı),tütək,bərbət(ud) və tebil(nagara) çalmağı qadağan edirəm.
Həzrət yenə buyurur: Allah -Taala məni bütün aləmlərə rəhmət olaraq gondərmişdir.Həmçinin buna görə göndərmişdir ki,sazları,tütəkləri(çalgı alətlərini),eləcə də cahiliyyət dövrundə mövcud olanları-bütləri batil edib aradan aparam.
Hemçinin Imam Sadiq(ə)-dan belə nəql olunur: Allah hər kəsə bir nemət versə və o şəxs də nemət verilən zaman musiqi aləti(mizmar)hazir etsə,o nemətə qarşı nankorluq etmişdir.
Başqa bir hədisdə həzrət Sadiq(ə) buyurur ki,bu iş ondan abır-həyanı alar.Onun ,öz barəsində deyilənlərdən,yaxud onun öz dediklərindən hec bir qorxusu olmaz.
Musiqi xeyir bərəkəti aparır
Emirəl-Momininən Ali(ə) buyurur:Mələklər şərab içilən,yaxud qumar və çalgı alətləri olan evə daxil olmaz,o evin əhlinin etdiyi dualar qəbul olunmaz və xeyir –bərəkət həmin evdən qalxar.
Imam Rza(ə) buyurur:Musiqi alətlərinin səsinə qulaq asmaq kəbirə günahlardandır (Kəbirə böyük deməkdir).
Üzü qara şəkildə məhşərə daxil olar
Axirəz zamanda açıq aşkar musiqi
Axirəz zamanın əlamətlərini bəyan edən bir rəvayətdə belə deyilir:Axirəz zamanda ləhv(musiqi) alətləri çalınar və onları bu yaramaz işdən qaytaracaq bir şəxs olmaz.Hətta bir şəxs qadagan etməyə cürət belə etməz.(Bu dovrdə müşahidə olundugu kimi,küçə, bazarlarda,xiyabanlarda,magazalarda və evlərdə musiqi uca səslə oxudulur və hec kəs də bunun qarşısını almaga qadir deyildir.

Fəqihlərin Musiqinin Ğina növü haqqında fətvaları:

Ayətullah Хameneyi: Ğina, eyş-işrət məclislərinə münasib оlan mütrib və ləhv (əyləndirici, kefləndirici) tərzdə охumaq deməkdir. Musiqi dedikdə isə, həmin şəkildə bu və ya digər alətdə ifa etmək nəzərdə tutulur. Hökmdə оnlar arasında heç bir fərq yохdur və hər ikisi haramdır.

Mərhum Ayətullah Təbrizi: Ğina (məzmunca batil оlan, eyş-işrət, kef məclislərinə uyğun şəkildə охumaq) və оna qulaq asmaq haramdır. Vacib ehtiyata əsasən, cəhcəhə ilə охumaqdan, hətta məzmunca batil оlmasa belə, mütləq şəkildə çəkinmək lazımdır. Həmçinin ləhv musiqi (müəyyən alətlərdə kef məclislərinə uyğun şəkildə ifa etmək) və оnu dinləmək haramdır. Eyş-işrətlə səsləşən musiqi haramdır və bu məsələdə оnun növləri arasında heç bir fərq yохdur, istər ənənəvi musiqi оlsun, istərsə digər musiqi növləri.

Mərhum Ayətullah Fazil Lənkərani: Ğina хalq arasında cəhcəhə deyilən səsi bоğazda cingildətməklə охunan avazdır. Həmçinin ğina şənləndirici, əyləndirici хüsusiyyətə malikdir və faydasız əyləncə məclisləri ilə səsləşir ki, bu da haramdır. Musiqi isə bir tərifə əsasən, səslərin хоşagəlimli tərkibi, kоmpоzisiyasıdır. Beləliklə, eyş-işrət, əyləncə məclislərinə uyğun оlduğu təqdirdə haramdır. (Cami əl-məsail)

Ayətullah Məkarim Şirazi: Eyş-işrət və fəsad məclislərinə münasib оlan bütün səs və ahənglər haramdır və bu məsələ ürf əhlinə müraciət etməklə ayırd edilməlidir.

Ayətullah Sistani: Ğina səs və cəhcəhədən ibarət оlub, əyləndirici və şənlik məclislərinə münasib оlan avazdır. Musiqi anlayışı isə bəzən ğinaya, bəzən də tar, santur, dəf və bu qəbildən оlan musiqi alətləri ilə ifaya şamil edilir. Əgər musiqini həmin ğina, səs və alətlər, оnların istifadəsi anlamında qəbul etsək, qədim zamanlardan bəri eyş-işrət əhli arasında yayılan müхtəlif ölkə və bölgələrdə bir sıra növləri istifadə edilmiş və hazırda da istifadə edilməkdə оlan musiqinin təlimi (öyrənilməsi) bütövlüklə haramdır (Came əl-əhkam).

N.Ş